فردای کرمان ـ گروه جامعه: پس از گذشت حدود ۱۰ سال از آغاز مرمت حمام تاریخی «باغ لِله» در شهر کرمان، شهرداری کرمان بار دیگر سراغ این پروژه آمده تا این بنای ۲۰۰ ساله را از پرتگاه مرگ به زندگی دوباره برگرداند. این گرمابه قاجاری تا سالهای ابتدایی دهه ۵۰ خورشیدی فعال بوده، پس از آن اما تعطیل و فضای آن به زورخانه تبدیل می‌شود. تا اواسط دهه ۶۰ خورشیدی که باستانی‌کاران در آن آمدورفت داشتند، خبری از تخریب و زوال نبود. زورخانه که تعطیل شد، حمام به حال خود رها و به زباله‌دانی تبدیل شد تا اینکه در سال ۹۴ ورق برگشت و مرمت آن آغاز شد بدون اینکه به پایان رسیده باشد.
به گزارش ایرنا، شهرداری کرمان به‌عنوان مالک این بنای میراثی در سال ۹۴ مرمت و احیای حمام باغ لِله را در حالی کلید زد که فضای داخلی آن را فاضلاب و زباله فراگرفته بود. مرمت با هدف تبدیل حمام به یک مکان گردشگری ادامه یافت، ولی بعد از مدتی، این پروژه خوابید و به مرور زمان از فهرست اولویت‌ها خارج شد و در حاشیه قرار گرفت.
از سال ۱۴۰۰ خورشیدی به بعد، تصمیم دیگری برای حمام گرفته شد؛ اینکه به سرمایه‌گذار بخش خصوصی واگذار شود تا آن را مرمت و با کاربری فرهنگی وارد مدار بهره‌برداری کند.
شهریورماه سال ۱۴۰۳ بود که یک سرمایه‌گذار اهل تهران که در جریان رویداد رونمایی از کتاب‌های «رواق زبرجد» به کرمان آمده بود، از این حمام بازدید کرد و قرار شد بعد از بررسی بیشتر برای تبدیل آن به کافه‌کتاب تصمیم بگیرد. آن زمان بیش از همیشه امیدها برای نجات بنا پررنگ شده بود. این سرمایه‌گذار اما نیامده رفت.
در تمامی این سال‌ها، بنای ۲۰۰ سالهای که روزگاری چشم‌وچراغ یک محله تاریخی در شهر کرمان بود، متروکه بین مرگ و زندگی دست‌وپا زده است.
اکنون شهرداری کرمان تصمیم گرفته تا مجدد پروژه مرمت را از سر بگیرد؛ بنا به خبری که در این‌باره منتشر شده، در فاز نخست، اقداماتی از جمله «اجرای زهکشی اصولی و کانال دفع نفوذ رطوبت» در اولویت قرار گرفته است.
معاون امور زیربنایی، حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری کرمان چندی پیش با اشاره به اینکه رطوبت مهم‌ترین عامل فرسایش و آسیب این بنای تاریخی بوده است، گفت: «با تکمیل زهکشی و کانال دفع نفوذ رطوبت، چرخه رطوبت بنا قطع و شرایط برای ادامه عملیات مرمتی فراهم شد.»
محمدرضا یحیی‌زاده افزود: «مرمت نمای بیرونی و حصار پیرامونی بنا با استفاده از مصالح همگون با معماری تاریخی انجام شده و اکنون عملیات تخصصی شامل دانه‌گذاری سطوح آجری، مرمت دیوارهای فرسوده، مقرنس‌ها و تزئینات آن در حال اجراست.»
وی خاطرنشان کرد: «احیای حمام باغ لِلِه در راستای رویکرد شهرداری کرمان در بازآفرینی شهری و حفاظت از میراث تاریخی، با هدف حفظ اصالت بنا، ارتقای کیفیت بافت تاریخی و بازگرداندن این فضای ارزشمند به چرخه زندگی شهری دنبال می‌شود.»
ارزش‌های گرمابه متروکه
در گوشه‌گوشه شهر تاریخی کرمان بناهایی وجود دارد که سرمایه‌های فرهنگی این شهر هستند. کاروانسراها، آب‌انبارها، مساجد، بازارها و حمام‌هایی که هرکدام بخشی از تاریخ و هویت این شهر را در خود جای داده‌اند و روایتگر شیوه زندگی، معماری، فرهنگ، اقتصاد و مناسبات اجتماعی و سیاسی نسل‌های گذشته‌اند. با این حال، بسیاری از این بناها در جریان آنچه که توسعه شهری نامیده شده، یا از بین رفته‌اند یا نیمه‌جان به حال خود رها شده‌اند. حمام باغ لِله یکی از این بناهاست که هنوز شانسی برای بقا دارد.
این گرمابه تاریخی ۲ قرن پیش در محله‌ای به همین نام ساخته شده است؛ محله‌ای که اگر امروز در آن قدم بزنید، نه‌تنها از کوچه‌های تنگ و باریک و خانه‌های گنبدی خشتی آن خبری نیست، بلکه ساخت‌وسازهای ناهمگون و ضدبافت تاریخی فراوانی در آن انجام شده است.
این حمام آشکارترین نشانه از تاریخی بودن این محله است و ارزش‌های آن هم تنها به قدمت و عمر طولانی آن برنمی‌گردد؛ حمام باغ لِله که در بین مردم کرمان به حمام «تَه باغ لِله» هم شناخته می‌شود، یک ویژگی منحصربه‌فرد دارد و آن اینکه از معدود حمام‌های «مرکز محله» در کرمان است که هنوز به‌طور کامل از بین نرفته است. در توضیح بیشتر در این‌باره باید گفت که محله‌های قدیمی کرمان معمولا پیرامون یک مرکز محله شکل می‌گرفتند. مرکز محله عناصری مانند مسجد، حمام، تکیه، بازارچه‌های محلی و زورخانه را دربرمی‌گرفت و محل شکل‌گیری بخشی از تعاملات اجتماعی ساکنان بود. حمام باغ لَلِه نیز از بناهای به‌جامانده از این الگوی قدیمی شهرسازی در کرمان است که در روزگاری در مرکز این محله واقع بوده است.
همچنین، این گرمابه قدیمی برخلاف بسیاری از همتایان خود، به صورت متناوب نبوده که در ساعاتی مردان از آن استفاده کنند و در ساعتی دیگر زنان؛ بلکه بخش‌های زنانه و مردانه جداگانه داشته است. این بنا به تبعیت از معماری حمام‌های تاریخی برای سازگاری معماری آن با دمای محیط، در عمق زمین ساخته شده است.
با وجود ارزش‌های معماری و تاریخی و فرهنگی و اقتصادی که این حمام دارد، سال‌هاست که مهجور رها شده و همین موجب تخریب‌هایی در معماری بنا شده است.
در حالی که تا پیش از این، بخش‌هایی از معماری سقف آن هم‌سطح پیاده‌رو و معابر و کاملا در مقابل دید رهگذران بود، هم‌اکنون حصاری پیرامون آن ایجاد شده و کارگران در حمام مشغول به کارند.
این دومین‌باری است که شهرداری کرمان سراغ مرمت و احیای حمام باغ لَلِه آمده است. آیا این‌بار این بنای تاریخی پس از سال‌ها بلاتکلیفی، به سرنوشت دیگری دچار خواهد شد و مرمت آن به احیای واقعی بنا و بازگشتش به چرخه زندگی شهری خواهد انجامید؟ باید منتظر بمانیم و ببینیم!
نظر خود را بنویسید