فردای کرمان ـ محمدرسول جهانشاهی: برخلاف تصور رایج، گازگرفتی تنها از طریق نشت گاز از دودکش خانه‌ی خود رخ نمی‌دهد و ممکن است از دودکش بخاری تا دیوار همسایه نیز سبب وقوع این حادثه شوند، باید توجه داشت که خطرگازگرفتگی تنها ناشی از وسایل گازسوز نیست و هر وسیله گرمایشی یا حتی غیرگرمایشی که به نوعی شعله‌ای در آن وجود دارد و اکسیژن محیط را مصرف می‌کند عامل بروز این خطر است.
باید توجه داشت انواع بخاری‌های گازی، نفتی، شومینه، پکیج، آبگرمکن، زغال‌چوب، استفاده از کپسول پیک‌نیکی در چادرهای مسافرتی و خودروهای سنگین هم می‌تواند منجر به تولید منوکسیدکربن و گازگرفتگی شود، حتی خودرویی که به مدت طولانی در محیط بسته روشن بماند می تواند باعث تولید این گاز کشنده شود. این گاز به دلیل کاهش اکسیژن در محیط به وجود می‌آید، یعنی اگر در محیطی که یک وسیله شعله‌دار وجود دارد و راه مناسبی برای ورود هوا نباشد، به زودی در آن محل گاز مونوکسید کربن تولید و منتشر می‌شود.
نکته‌ی حائز اهمیت و فنی این است که اگر تمام عناصر تشکیل دهنده‌ی آتش یعنی حرارت، ماده سوختنی و اکسیژن به نسبت مناسب و کافی کنار هم وجود داشته باشد، مشکل خاصی ایجاد نمی‌شود، خطر واقعی زمانی است که به هر دلیلی اکسیژن محیط کاهش پیدا کرده و گاز مونوکسید کربن (CO) تولید و منتشر شود. اگر اکسیژن به‌طور کامل قطع شود باعث خاموش شدن سریع شعله آتش می‌شود، کاهش اکسیژن خطرات زیادی در بر دارد.
گاز منوکسید کربن، گازی بی‌بو، بی‌رنگ و بدون مشخصه‌ای خاص و کمی سبک‌تر از هواست. این گاز به دلیل قابلیت انتشار بسیار بالایی که دارد به سرعت تمام فضای محیط را انباشته می‌کند و همه‌ی حاضران را در معرض مسمومیت قرار می‌دهد. میل ترکیبی این گاز با هموگلوبین خون ۲۵۰ تا ۳۰۰ برابر بیشتر از میل ترکیبی اکسیژن با هموگلوبین است. وظیفه هموگلوبین، رساندن اکسیژن به بافت‌ها و اندام‌های بدن است که به محض ورود مولکول مونوکسید کربن، در کنار هموگلوبین قرار گرفته و اجازه اکسیژن رسانی به اندام‌ها را نمی‌دهد و به سرعت فرد دچار مسمومیت می‌شود. بیشترین حد مجاز این گاز در محل زندگی انسان PPM ۹ است و هرچه میزان آن بیشتر شود ریسک خطر بالاتر می‌رود تا آنجا که اگر این میزان به PPM ۱۶۰۰ برسد در کمتر از یک ساعت فرد را از پای خواهد انداخت.
از آنجایی که نشانه‌های مسمومیت با این گاز بسیار شبیه سرماخوردگی است، بسیاری آن را جدی نمی‌گیرند. از اولین نشانه‌های مسمومیت با این گاز، ایجاد حالت ضعف و سستی در بدن و در ادامه سردرد، درد شکمی، سرگیجه، تهوع و استفراغ، ایجاد حالت دوبینی و تنفس‌های سریع و کوتاه است و اگر افراد کماکان در این محیط آلوده باقی بمانند در حالت تشنج، بیهوشی و حتی کما قرار گرفته و در نهایت مرگ پدیدار می‌شود.
باید دقت شود در برخورد با افراد آسیب‌دیده با این گاز ضمن تماس فوری با نیروهای امدادی باید به سرعت فرد مسموم را از محل خارج و به فضای باز منتقل کرد تا نیروهای امدادی در محل حاضر شوند. همچنین باید در و پنجره‌ها را باز کرده و تمام منابع گازسوز و شعله‌دار محیط خاموش شود.
در واقع با کمی دقت می‌توان از بروز حوادث ناشی از گازگرفتگی جلوگیری کرد، کمی بی‌احتیاطی می‌تواند عواقب جبران ناپذیری داشته باشد، در همین راستا اگر شهروندان از وسایل شعله‌دار استفاده می‌کنند باید توجه داشته باشند که هرگز تمام راه‌های ورودی هوا را نبندند و حتماً مسیر مناسبی را برای ورود اکسیژن و هوای تازه به محیط در نظر بگیرند. البته نیازی به بازکردن تمام در و پنجره‌ها نیست و تنها باز بودن بخشی از پنجره یا زیر در واحد مسکونی برای گردش هوا کافی است؛ ضمن اینکه بهتر است مسیر ورود هوا به وسیله گرمایشی نزدیک‌تر باشد.
شومینه از وسایلی است که بیشتر از سایر وسایل گرمایشی می‌تواند حادثه‌ساز شود، این وسیله علاوه بر اینکه گرمای زیادی را به هدر می‌دهد، مقدار بیشتری گاز را نیز وارد منزل می‌کند و جنبه تزئیناتی این وسیله بیشتر از گرمایشی آن است. شهروندانی که در منازل خود از پکیج استفاده می‌کنند بهتر است از انواع فن‌دار آن استفاده کنند که به وسیله آن، آلاینده‌ها را به خارج هدایت کند و باید توجه داشت که پکیج و آبگرمکن دیواری مقدار زیادی اکسیژن مصرف می‌کند و درصورت تامین نشدن هوای مناسب، به سرعت محیط را با کاهش اکسیژن مواجه می‌کند. پس بهتر است این وسیله در خارج از محیط منزل مثلاً در بالکن یا محلی که مستقیم به فضای آزاد راه دارد نصب شود.
نقص در سیستم دودکش‌ها از مهم‌ترین عوامل تولید و انتشار گاز کشنده منوکسید کربن است و لازم است قبل از نصب بخاری یا آبگرمکن و پکیج از باز بودن مسیر دودکش‌های داخل دیوار اطمینان حاصل شود. برای اینکار می‌توان از سطح پشت بام یک وزنه کوچک را با ریسمان به داخل دودکش فرستاده و اگر تا انتها پایین آمد نشان دهنده باز بودن مسیر است. دودکش‌های داخل دیوار از جنس سیمانی بوده و باید تا انتها بالا رفته باشد، این دودکش ها باید از سطح بام نیز ۸۰ سانتی متر بالاتر آمده باشد و حدود یک متر نیز از دیوار جانبی فاصله داشته باشد و در انتهای آن کلاهک H نصب شود چراکه وجود این کلاهک علاوه بر اینکه مانع ورود باد و توفان و شاخ و برگ درختان به داخل دودکش می‌شود به خروج بهتر آلاینده‌ها نیز کمک می‌کند.باید از مکش مناسب دودکش‌ها اطمینان حاصل کرد، به همین منظور می‌توان تکه ای کاغذ روشن کرده و آنرا مقابل ورودی دودکش روی دیوار قرار داد. اگر دودکش بخاری صحیح کار کند باید شعله به سمت داخل دود کش کشیده شود. بهترین نشانه برای کارکرد صحیح دودکش ها این است که بدنه‌ی آن ها همواره باید داغ باشد. سرد بودن دودکش بخاری، زمانی که روشن است و همچنین زرد و نارنجی بودن شعله بخاری از نشانه های تولید این گاز خطرناک است که باید بررسی شود.
هرگز نباید از دودکش‌های شکسته یا دودکش‌های نامناسب مثل لوله پولیکا یا قوطی‌های فلزی به جای دودکش سیمانی داخل دیوار استفاده کرد، افرادی که به شغل ساختمان سازی مشغول هستند با توجه به وجدان کاری خود، لوله‌های سیمانی با کیفیت و سالم داخل دیوارها قرار دهند که باعث انتشار این گاز کشنده به داخل منازل نشود.
همچنین باید توجه داشت که در واحدهای مسکونی و برای وسایل گرمایشی و شعله‌دار، فقط از دودکش‌های ورق سفید گالوانیزه استفاده شود چراکه این دودکش‌ها مقاومت فیزیکی بیشتری دارند و به خوبی داخل هم چفت می شوند اما دودکش های متفرقه مثل آلومینیومی، آکاردئونی، فنری و .ـ. این خاصیت را ندارند و به مرور دچار نقص شده و گاز مونوکسید کربن را به داخل محیط منتشر می‌کنند ضمن اینکه به دلیل خاصیت ارتجاعی دودکش‌های فنری به سهولت از محل اتصال خود خارج می شوند و به مرور منافذ ریزی در آنها پدیدار می‌شود که می تواند، باعث انتشار آلاینده‌ها در محیط شود. تا حد ممکن باید از حداقل زانوئی در نصب دودکش‌های داخل واحد استفاده شود، بهترین وضعیت برای نصب دودکش‌ها، حالت عمود یا قائم است که در این حالت آلاینده‌ها به سهولت خارج می‌شوند اما هرچه شیب دودکش پایین‌تر رود خروج آلاینده ها سخت تر خواهد شد. شیب منفی دودکش به هیچ عنوان مورد تایید کارشناسان نیست و اگر به هر دلیلی بخشی از دودکش ها به صورت افقی نصب شد، حتما باید دو تا سه برابر طول افقی باید دودکش به صورت عمودی نصب شود تا نقص ناشی از آن جبران شود.
هر وسیله گرمایشی و شعله دار نیاز به یک دودکش مجزا دارد، حتما باید از به کاربردن دودکش های مشترک برای دو یا چند وسیله خودداری شود. همچنین باید از نصب دودکش های غیر هم سایز و غیر هم قطر خودداری شود ، گاهی مشاهده شده که افراد، دهانه خروجی دودکش های روی دیوار را با موانعی کوچک می کنند که به اصطلاح، هوای گرم کمتری خارج شود که این عمل باعث انباشت گازهای خطرناک داخل دودکش و انتشار آن به داخل محیط می شو همچنین باید از قرار دادن انتهای دودکش ها در فضای درز انقطاع ساختمان خودداری شود.
شهروندان باید توجه داشته باشند این گاز به سادگی از ترک ها و شکستگی های روی دیوار حتی در واحدهای دیگر وارد منزل می شود.
بر اساس یک باور غلط با قرار دادن انتهای دودکش ها در سطل آب این گاز در آب حل نشده و تنها باعث مسدود شدن مسیر خروجی آن می شود و در نتیجه گاز از طریق دیگر خارج و وارد فضای داخلی محیط می شود، پس به هیچ عنوان نباید چنین اقدامی را انجام داد.
وجود دستگاه های هشدار دهنده گاز مونوکسید کربن در محیط تا حد بسیار زیادی می تواند به کاهش خطرات و حوادث ناشی از این گاز کمک کند،باید در انتخاب این دستگاه ها دقت شود. بعضی از این وسایل کیفیت و کارایی لازم را ندارد پس حتما باید از مدل‌های استاندارد آن استفاده شود.
نظر خود را بنویسید