فردای کرمان ـ گروه جامعه: گشایش درهای باغ تاریخی بیرمآباد یکی از مطالبات مردم کرمان، به ویژه فعالان حوزه میراث فرهنگی و گردشگری بود، که پس از سالها پیگیری و وعدههای بیسرانجام، بالاخره طی آیینی ویژه عصر دیروز سهشنبه ۲۶ آذرماه به وقوع پیوست، و پذیرش عمومی مردم در این باغ با حضور محمدعلی طالبی استاندار کرمان، محمدمسعود سمیعینژاد معاون صمت و رئیس هیئت عامل ایمیدرو و نیز سیدمصطفی فیض مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران با حضور گروهی از علاقهمندان و خبرنگاران رسما افتتاح شد.
در این مراسم، استاندار کرمان با اشاره به افتتاح این اثر پس از سالها انتظار مردم، گفت: باغ بیرمآباد بهعنوان ظرفیتی برای برگزاری رویدادهای فرهنگی، جشنوارهها، نمایشگاهها و برنامههای فرهنگی و هنری مورد استفاده قرار میگیرد. وی افزود: روند بازسازی این مجموعه همچنان ادامه خواهد داشت تا همه ظرفیتها برای بهرهبرداری کامل از این باغ تاریخی فراهم شود.
به گزارش فردای کرمان، در بارهی این باغ تاریخی اطلاعات کامل و دقیقی که در دسترس باشد چندان وجود ندارد، الا اینکه به تکرار گفته میشود این باغ متعلق به دورهی صفویه است... دو هفته پیش که زمزمهی گشایش این باغ مطرح بود، اما دکتر رضا ریاحیان باستانشناس و رئیس میراث فرهنگی شهرستان کرمان طی یادداشتی که در «فردای کرمان» منتشر شد، به گذشتهی تاریخی این باغ و روندی که تا به امروز طی کرده نگاهی گذرا انداخته که حائز اهمیت است و قطعا نظر علاقهمندان را به خود جلب میکند. از این رو، به مناسبت افتتاح رسمی این باغ، مبادرت به بازنشر بخشی از این یادداشت ارزشمند میکنیم.
ریاحیان در بخشی از یادداشت خود مینویسد: «باغ بیرمآباد یکی از آثار تاریخی فرهنگی شاخص کرمان مربوط به دوران صفویه و قاجاریه محسوب میشود.
در اوایل عصر صفویه (شاه اسماعیل) ایل افشار به سرکردگی بیرامبیگ از خراسان به کرمان کوچ کرد و در این استان ساکن شد. باغ بیرمآباد در این زمان احداث و مقر حکومتی و تفریحی این ایل قرار گرفت. در دوران شاه عباس این باغ در حوزه قلمروی گنجعلیخان حاکم وقت کرمان تعلق گرفت، و تغییراتی در آن اتفاق افتاد. همچنین به نقل از برخی منابع این باغ علاوه بر مقرحکومتی و تفریحی کاربرد دیوانخانه نیز داشته است.
با غ بیرمآباد در دامنه از امتداد شرقی ارتفاعات صاحب زمان (شیوشگان) در جنوبیترین بخش آن واقع است. جهت این باغ شمالی ـ جنوبی و جبهه شرقی آن ارتفاعات و جبهه غربی آن رودخانه فصلی قرار داشته است. مساحت تقریبی باغ حدود 5 هکتار میباشد و دارای عناصر اصلی از قبیل دیوار حصار، برج دیدهبانی، سردر ورودی، کوشک مرکزی (صفویه)، عمارت شاهنشین (قاجاریه)، حمام، آب انبار ، عمارت حوضخانه و درختان کهنسال کاج میباشد.
در این میان کوشک صوفیه باغ براثر زلزله دهه 50 شمسی دچار آسیب شده است. موقعیت قرار گیری این باغ برخلاف شکلگیری باغ ایرانی بوده که این موضوع ریشه در تفکر و اختیار سازنده و جبر محیطی اطراف آن دارد که پرداختن به آن در این یاداشت مجالی نیست. برای اطلاعات بیشتر رجوع کنید به مقاله دکتر فریبا کرمانی با موضوع بازبینی طرح باغ صفوی: باغ بیرمآباد کرمان، انتشار یافته در فصلنامه اثر دوره 42 شماره 2 سال 1400
دراین میان شواهد مهم باستانشناسی در این باغ وجود داشته که اطلاعات مهمی در زمینهی روند معماری آن ارائه میداده که متاسفانه بخشی از آنها از بین رفته است. یکی از آنها که خوشبخانه توسط میراث فرهنگی محافظت میشود قطعه سنگ مرمری است که طبق روایت کارشناسان میراث فرهنگی از جمله مرحوم مهندس نظریان مدیر وقت اداره کل میراث فرهنگی کرمان و اسلامپناه پژوهشگر برجسته کتیبههای اسلامی سنگ یادبود بنای باغ در زمان گنجعلیخان است.
طی سالهای گذشته در زمینهی مرمت و احیاء اقداماتی با همکاری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کرمان و اداره کل اوقاف و امور خیریه استان انجام شده است. بر پایهی این اقدامات ساختمان عمارت حاکمنشین و بنای حوضخانه مرمت و احیاء شدهاند؛ همچنین بخشهایی از محورهای اصلی باغ نیز ساماندهی شده، ولی از نظر کیفی این فعالیتها دارای نواقصی هستند.
در حال حاضر شرکت عمرانگستر آذین کویر زیرمجموعه شرکت ملی مس به عنوان بهرهبردار باغ با همکاری میراث فرهنگی، استانداری و اداره اوقاف در حال آمادهسازی باغ جهت بازدید از گردشگران میباشد. در این میان شرکت مهندسان مشاور ایوان نقش جهان با سابقه طولانی در تهیه طرحهای شهرسازی، مرمت و احیاء مجموعههای تاریخی کشور به عنوان مشاور طرح در حال تهیه طرح جامع در زمینهی حفاظت، مرمت، ساماندهی و ایجاد زیرساخت باغ مذکور است.»
آنچه اینک با آن مواجه هستیم فصل تازهای از حضور اجتماعی این باغ در فضای عمومی گردشگری و فرهنگی کرمان است که امید میرود فرصت تازهای برای بهرهگیری بهینه از ظرفیتهای ارزشمند این باغ در پیوست با موقعیتهای دیگر کرمان بیافریند.
رویداد دیروز اگرچه گام مهمی بود، اما گمان میرود این گام اول است، و اولیاء امور از همین امروز با پشتیبانیها و برنامهریزیهای سنجیده و قاطع، برای تداوم حیات اجتماعی این باغ تاریخی بر تلاشهای خود بیافزایند. غیبت «میراث فرهنگی کرمان» در مراسم دیروز یک نشانه است که ما را نگران میکند.
تجربهی مرمت باغ تاریخی فتحآباد و فعالیت یک دههی اخیر آن، پیش روی ماست؛ این تجربه درسهای گرانسنگی دارد که نباید آن را نادیده بگیریم. درهای این باغ پس از یک دهه فعالیت، دوباره بسته شده است! برای ماندگاری باغ بیرمآباد و توسعهی ظرفیتها و کارآمدی آن از هماکنون به فکر باشیم.
نظر خود را بنویسید