فردایکرمان – گروه اقتصاد: محسن جلالپور فعال اقتصادی با تأکید بر اینکه بسته شدن راه تجارت و اتکای صرف به بهرهبرداریهای کوتاهمدت معدنی و کشاورزی غیراصولی، کرمان را علیرغم داشتن منابعِ عظیم، در زمرۀ استانهای محروم قرار داده است، تصریح کرد: «برای برونرفت از این شرایط و ترسیم آیندهای روشن برای کرمان، راهی جز کنار گذاشتن روشهای سنتی و تغییر ریلگذاریهای اقتصادی به سمت هوش مصنوعی، گردشگری و بهرهگیری از ظرفیتهای نوین نداریم».
این کارآفرین و رئیس پیشین اتاق بازرگانی ایران و کرمان در پنجمین همایش ملی ایرانشناسی استانها، طی سخنانی با «موضوع کرمان در آینده»، با ترسیم سیمای اقتصادی و اجتماعی استان، نسبت به ادامۀ مسیر با الگوهای ناکارآمد گذشته هشدار داد.
شکلگیری کرمان در مسیر جادههای تجاری
به گزارش خبرنگار فردایکرمان، وی در این نشست با بیان اینکه شهرها در قرون گذشته در جاهایی ساخته میشدند که مردم بتوانند از امکانات و ظرفیتهای طبیعی آن استفاده کنند، اظهار کرد: «شهر کرمان برخلاف این رویه، در منطقهای کویری ساخته شده که در نزدیکی آن، جنگل، دریا و یا رودخانه قرار ندارد».
جلالپور ادامه داد: «از دیدِ من بهعنوان یک فعال اقتصادی که البته در بعضی از نوشتهها نیز دربارۀ آن خواندهام، کرمان از نظر موقعیت سوقالجیشی و جغرافیایی در مسیر جادههای تجاری قرار داشته و بهنظر میرسد پایهگذاری کرمان در قرون گذشته در چنین منطقهای بهدلیل وجود جادههایی است که بسیاری از محمولهها و انسانها در ادوار گذشته از آن عبور میکردند».
وی وجود کاروانسراهای متعدد در کرمان و اطراف آن را یکی از دلایل قرار داشتن کرمان در مسیر تجاری بیان کرد و یادآور شد: «یکی از دلایل ساخت فیلم مستند جادۀ ادویه نیز این بود که یکبار دیگر موقعیت و پتانسیل کرمان را به مسئولان، کشورهای همسایه و مجموعههای مرتبط با این موضوع، یادآوری کنیم».
رئیس پیشین اتاق بازرگانی ایران و کرمان با بیان اینکه ظرفیتهای زیادی در کرمان نهفته است و این شهر در طول تاریخ در مسیر تجارت و ارتباطات جهانی بوده، خاطرنشان کرد: «سیر تاریخی شکلگیری شهر کرمان نشان میدهد پیشینۀ اقتصاد این منطقه و عمدۀ فعالیتهای اقتصادی این شهر، با توجه به جغرافیایی که در آن قرار دارد، تجارت بوده است».
بستن راه تجارت، علت وضعیت نامناسب اقتصادی
وی با تاکید بر اینکه توسعۀ هر منطقه و کشور تنها با تجارت رقم میخورد، افزود: «معتقدم که اگر در منطقهای تجارت رونق بگیرد، به پشتوانۀ تجارت؛ صنعت، معدن، کشاورزی، تولید و سایر بخشهای اقتصادی رونق میگیرد».
جلالپور بیان کرد: «شاید مهمترین دلیل اینکه امروز ایران در بین کشورهای همسایه و دنیا در شرایط نامناسب اقتصادی قرار دارد، این است که ما راه تجارت را بستهایم».
وی ادامه داد: «در 50 سال گذشته مسئولان و دستاندرکاران کارهای زیادی در زمینههای مختلف تولید، صنعت و معدن انجام دادند و پایهگذاریهای متعددی شکل گرفته و در کنار آن، سالهای زیادی به نام سال تولید، سال توسعۀ صنعت، سال توسعۀ فعالیتهای اشتغالزا نامگذاری شده، اما بهدلیل اینکه راه تجارت را به روی خودمان بستیم و خودمان را در یک فضای محدود قرار دادیم، تمام آن اقدامات و نامگذاریها بیتاثیر بود».
این فعال اقتصادی کرمان با بیان اینکه تجارت در اقتصاد، رشد و توسعه پیشرو است، گفت: «کشورهای متعددی وجود دارند که منابع طبیعی و معدنی نداشتند اما با تجارت و فعالیتهایی مانند گردشگری، امروز به یکی از کشورهای دارای رتبۀ بالای اقتصادی تبدیل شدند».
وی خاطرنشان کرد: «پیشینۀ کرمان با تجارت بوده، در زمینۀ تجارت فعال بوده و فعالان زیادی در این حوزه داشته که جزو سرآمدهای تجارت کشور بودند و در طول سالهای متمادی، بهدلیل نیاز و حضور مردم، بخشهای مختلفی شکل گرفته است».
جلالپور اظهار کرد: «تجارت با توجه به پیشرو بودن، زمانی کشاورزی را در کرمان رشد داد، در مقطعی سبب رشد صنعت شد و در دهههای گذشته نیز زمینۀ رشد معدن را ایجاد کرد».
با حفر چاههای عمیق به بحران رسیدیم
وی در ادامه افزود: «کشاورزی در کرمان طی قرنهای گذشته با زراعت آغاز شد اما زمانی به این نتیجه رسیدیم که کشاورزی در درازمدت در باغات امکانپذیر است و پس از آن، بیمحابا و بدون محاسبه و با وجود اینکه یک کار دقیق علمی پیش از انقلاب در زمینۀ آب در استان انجام شده بود، چاههای عمیق حفر کردیم و تعداد چاهها را دهها برابر آنچه که میتوانستیم در استان داشته باشیم، افزایش دادیم».
این کارآفرین کرمانی یادآور شد: «کرمان در زمینۀ آب شرایط بحرانی دارد و گذشتگان ما به این موضوع پی برده بودند و به همین دلیل با حفر قناتهایی که خودش یک تمدن را میتواند تعریف کند، آب را به بهترین نحو استفاده میکردند، اما ما با حفر چاههای عمیق، به استان اول باغی کشور تبدیل شدیم و افتخار میکنیم 24 درصد باغات کشور را در استانی داریم که امروز حتی برای تامین آب آشامیدنی هم با چالش روبهرو است».
وی گفت: «پیمودن مسیرهای غلط طی چند دهۀ گذشته در کرمان، خصوصا در شرایط بعد از انقلاب، سبب شده امروز در استان با بحران آب در بخشهای مختلف روبهرو باشیم».
سرمایهگذاریهای معدنی در درازمدت برای استان موثر نیست
جلالپور ادامه داد: «کمبود آب سبب شد از کشاورزی به صنعت و پس از آن به معدن رو بیاوریم و طی سه دهۀ اخیر، یعنی از دهۀ 70 به بعد، رویکرد جدی استان، تمرکز به معدن و صنایع معدنی بود که ابتدا با استخراج و برداشت شروع شد و پس از آن با فرآوری محصولات معدنی، یک سرمایهگذاری عظیم معدنی در کرمان پایهگذاری شد».
وی افزود: «طی دهههای گذشته ما هر آنچه از منابع آبی، خاکی، انرژی و معدنی که حتی حق نسلهای آینده بوده را استفاده کردیم اما کار مثبت و قابل ادامهای که برای آیندگان موثر باشد را شاهد نیستیم».
جلالپور اضافه کرد: «آب را به مرحلهای فراتر از بحران رساندیم، در حال استخراج معادن هستیم و سرمایهگذاریهای این حوزه نیز فقط با وجود معدن امکانپذیر است و روزی که این معادن تمام بشود، همۀ این سرمایهگذاریها دچار گرفتاری میشوند».
وی با بیان اینکه بدون توجه به آینده از منابع طبیعی استفاده کردیم، گفت: «امروز در شرایطی قرار داریم که تقریبا در همۀ زمینهها از منابع خدادادی بیشترین بهرهبرداری را داشتیم، حداکثر استفاده را از آب و خاک کردیم، شرایط آبی مناسبی نداریم، خاکمان فرسایش بیش از حد دارد و در نتیجه کشاورزی در استان کرمان جایگاه مناسبی ندارد».
این فعال اقتصادی کرمان ادامه داد: «در حوزۀ معادن هم تقریبا چنین وضعیتی داریم که البته آیندۀ کوتاهی را در این بخش میتوان برای استان متصور بود و میتوانیم مطمئن باشیم که در 20 سال آینده، استخراج معادن مس، آهن، زغالسنگ، کرومیت و ... ادامه خواهد داشت، اما سرمایهگذاریهای معدنی در درازمدت برای استان و مردم موثر نیست، زیرا مادۀ اولیۀ این سرمایهگذاریها در حال برداشت و استفاده است».
وی خاطرنشان کرد: «بهدلیل عدم استفادۀ بهینه از ظرفیتها، شرایط اقتصادی استان کرمان مطلوب نیست و به همین دلیل، کرمان استانی است که با همۀ ظرفیتهای خدادادی، جزو فقیرترین استانهای کشور است، وضعیت مناسبی در دهکها نداریم، بخش قابلتوجهی از جمعیت استان تحت پوشش کمیته امداد یا دستگاههای خدماترسان هستند و این مساله با موقعیت جغرافیایی، تجاری و منابع خدادادی کرمان سنخیت ندارد».
آیندۀ کرمان به ایده و خلاقیت بستگی دارد
جلالپور در ادامه با طرح این سوال که آیا با این شرایط، امیدی میتوان به آینده داشت؟؛ گفت: «اگر درست فکر کنیم، نگاه درستی داشته باشیم و یک برنامهریزی منظم با تکیه بر علم و عقل داشته باشیم، حتما میتوان به آینده امیدوار بود، اما اگر این مسیر را ادامه بدهیم به نقطهای میرسیم که همۀ منابعی که طی این سالها از آنها استفاده کردیم به نقطۀ سربهسری یا صفر میرسند و شرایط سختتر خواهد شد».
وی با بیان اینکه این منابع آیندۀ ما را نمیسازند و با این منابع نمیتوانیم آیندهای را برای کرمان متصور باشیم، تاکید کرد: «آیندۀ ما به فکر، ایده، خلاقیت و نیروی انسانی ماهر، تحصیلکرده و فعال بستگی دارد».
رئیس اسبق اتاق بازرگانی ایران و کرمان با بیان اینکه باید نگاهمان را از منابع به سمت ایده و خلاقیت سوق دهیم و شرایط را با یک نگاه نو ببینیم، افزود: «در زمینۀ تولید انرژی باید برخلاف استفاده از انرژیهای تجدیدناپذیر به سمت استفاده از انرژیهای خورشیدی و بادی برویم که خوشبختانه این موضوع در استان پیگیری شده و کرمان رتبۀ اول را در استفاده از انرژی خورشیدی دارد».
وی با اشاره به اینکه در زمینۀ استفاده از آب نیز باید با تغییر روشهای گذشته، به سمت بهرهوری برویم، یادآور شد: «موضوعاتی مانند اینکه از هر هکتار یا مترمکعب آب چقدر محصول برداشت میکنیم را باید کنار بگذاریم و به دنبال این باشیم که از هر مترمکعب آب چقدر میتوانیم سود خالص ارزی برای کشور بهدست بیاوریم».
جلالپور ادامه داد: «در سالهای گذشته از 400 هزار هکتار باغات پسته حدود 1.5 میلیارد دلار ارزآوری برای کشور داشتیم که رقم قابل توجهی بود و شاید تنها داشتۀ ما در آن سالها که آن حجم از برداشت آب را انجام میدادیم، یا از ظرفیت زمین استفاده میکردیم، همین ارزآوری بود، در حالی که امروز با 5 هزار هکتار گلخانه و استفاده از یکهفتادم زمین و کمتر از یکصدم آبی که در باغات استفاده کردیم، میتوانیم همین میزان ارزآوری داشته باشیم».
باید از هوش مصنوعی برای آیندۀ کرمان استفاده کنیم
وی اضافه کرد: «در زمینۀ خدمات نیز امروز مجموعههایی مانند دیجیکالا در ایران یا آمازون در دنیا، کار بزرگی را انجام دادند و سبب کاهش هزینهها در حمل و نقل، مصرف سوخت، وقت و انرژی شدند».
این فعال اقتصادی کرمان یادآور شد: «در زمینۀ بازار نیز با استفاده از فضای جدیدی که آنلاین است، میتوان کارهایی را خیلی سریع، بدون هزینه و با کمترین صرف وقت انجام داد؛ در حالی که سالهای گذشته برای یک خرید معمولی باید با صرف سوخت و وقت و ایجاد ترافیک کارمان را انجام میدادیم و امروز با یک اپلیکیشن، کالا خریداری و به محل زندگی ما ارسال میشود».
وی گفت: «امروز در دنیا دیگر دورکاری، خرید از راه دور یا پرداخت هزینه برای انجام بسیاری از کارها بهصورت آنلاین، با توجه به وجود اپلیکیشنها و پایگاههایی که خیلی راحت کار را انجام میدهند، یک موضوع عادی است».
جلالپور با اشاره به هوش مصنوعی بهعنوان جریانی که در حال پایهگذاری یک انقلاب جدید در دنیا است، افزود: «بسیاری از کارها، حرفهها و خدمات اقتصادی را امروز خیلی ساده و بدون هزینه میتوان با استفاده از هوش مصنوعی انجام داد که روزبهروز در حال گسترش است و اینکه ما بهدرستی و بهجا از این ظرفیت استفاده کنیم و شرایط مناسب را برای آن تعریف کنیم، موضوعی است که میتواند آیندۀ بهتری را برای استان و منابع و ظرفیتهای آن رقم بزند».
وی خاطرنشان کرد: «مجموعۀ دیجیکالا با حدود 45 میلیون کاربر و میلیاردها تومان فروش، توانست خدمت بزرگی در دوران کرونا و جنگ به جامعه عرضه کند در حالی که چندان هم هزینهای در بر نداشت و چندان هم از برق، گاز، آب و منابع خدادادی استفاده نکرد».
نیازمند تغییر نگاه و دیدگاه هستیم
این کارآفرین کرمانی تاکید کرد: «ما میتوانیم با استفاده از ظرفیتهای جدید و تجدید نظر در رفتارهای گذشته مانند برداشت از منابع، هزینهکرد، عدم بهرهوری و استفادۀ نادرست از ظرفیتها، کرمان خوبی داشته باشیم».
وی افزود: «امروز میتوانیم با تجربهای که داریم، به آینده نوید بدهیم و آینده را بسازیم و حتما کرمان میتواند آیندۀ خوبی داشته باشد».
جلالپور با بیان اینکه قبل از هر چیزی تغییر نگاه و دیدگاه لازم است، تصریح کرد: «باید این نگاه ایجاد شود که نیروی انسانی و نوآوری ظرفیت آیندۀ ماست و آینده را با خلاقیت، ابداع و ابتکار میتوانیم جلو ببریم نه با منابعی که سالهای گذشته به شدت بد مصرف کردیم و نادرست به کار بردیم».
وی ادامه داد: «کرمان، موقعیت خوبی از نظر جغرافیایی دارد و شرایط تجاری در استان بسیار مهیاست. اگر کرمان را دوباره محور تجارت کشور و ایران را در مسیر تجارت جهانی قرار بدهیم، میتوانیم از ظرفیتهای این استان و امکانی که طی چند قرن در کرمان اتفاق افتاده و ظرفیت ترابری و مسیر تجارتی که وجود داشته، بهره ببریم».
فرصتهای گردشگری کرمان را نادیده گرفتیم
جلالپور گفت: «کرمان در حوزۀ گردشگری ظرفیتهای خیلی خوبی دارد اما نیازمند بازگشت به یک ثبات و شرایط مناسب جهانی در عرصۀ بینالملل هستیم و بعد از آن، ایجاد ظرفیتهایی که ما خیلی بیتفاوت از کنار آنها عبور کردیم».
وی با بیان اینکه در شهر کرمان، ما نه سابقۀ قدیممان را حفظ کردیم و نه یک شهر مدرن هستیم، خاطرنشان کرد: «یکی از نیازهای کرمان این است که نگاه نویی به شهر داشته باشیم و شهر را بر پایۀ تاریخش ببینیم و بسازیم و ظرفیتهایی را برای گردشگری استان و شهر کرمان تعریف کنیم».
این فعال اقتصادی کرمان با اشاره به آثار ثبت جهانی و ملی متعدد در استان کرمان، بیان کرد: «اگر ظرفیتهای استان را به هم وصل کنیم و از پتانسیل گردشگری این مناطق استفاده کنیم، سالانه شاهد حضور چند صد هزار گردشگر در استان خواهیم بود».
وی با اشاره به خاطرهای از سفرش به مالزی، گفت: «سال 1381 در جریان سفر به مالزی، دیدار کوتاهی با آقای ماهاتیر محمد داشتیم، که ایشان آن زمان در حال واگذاری نخستوزیری به آقای بداوی بودند، در فرصتی که فراهم شد آقای ماهاتیر محمد گفت من ظرف 16 سال، مالزی را از کشوری که عملا یک زمین سوخته و غیرقابل تحمل بود، به کشوری تبدیل کردم که سالانه 60 میلیون گردشگر دارد؛ ایشان در صحبتهایش به این اشاره کرد که اگر فقط ارگ بم را به من بدهید سالی میلیونها توریست به کشور شما خواهم آورد که هیچ نیازی به استفاده از منابع نفت و معادن نداشته باشید، اما ما این مسئله را جدی نگرفتیم».
جلالپور اظهار کرد: «اگر نگاه نویی به ظرفیت گردشگری استان داشته باشیم، میتوانیم با بهرهگیری از جاذبههای طبیعی و آثار باستانی کرمان یک استان گردشگرپذیر باشیم همانطور که در دورۀ برجام، چند ماهی این کار را در اتاق ایران انجام دادیم».
وی ادامه داد: «برنامهریزی برای استفاده و بهرهگیری از ظرفیتهای گردشگری، انرژی خورشیدی و گلخانههای کرمان میتواند به رونق اقتصادی استان کمک کند، فقط در صورتیکه نگاهمان را نسبت به آیندۀ کرمان تغییر دهیم و از گذشته برای عدم استفادۀ درست از منابع، استفادۀ بهینه از ظرفیتها، بالا بردن بهرهوری، ایجاد شرایط مناسب برای نیروی انسانی، جلوگیری از مهاجرت، استفاده از خلاقیت و ابداع، استفاده از مغزهایی که در استان و کشور میتوانند در استان خدمت کنند، درس بگیریم و نگاهی نو به فعالیتهای آنلاین، استارتاپی یا دانشبنیان داشته باشیم».
گفتنی است پنجمین همایش ملی ایرانشناسی استانها «تاریخ، فرهنگ و هنر استان کرمان» با موضوع «اقتصاد استان کرمان» توسط بنیاد ایرانشناسی، شعبه کرمان روز چهارشنبه 25 شهریورماه در تالار فرهنگوهنر کرمان برگزار شد.
دکتر علیرضا شکیبایی، استاد اقتصاد و عضو هیات علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان دیگر سخنران این همایش نیز درخصوص اقتصاد کرمان، الزامات تغییر از اقتصاد سنتی به اقتصاد جدید، صحبت کرد. /پ
نظر خود را بنویسید