فردای کرمان ـ گروه جامعه: شورای ششم شهر کرمان در واپسین ماه‌های فعالیت خود، در پاسخ به یک مطالبه‌ی دیرینه برای ساماندهی ترافیکی میدان بیرم‌آباد به شهرداری اجازه داد تا در این نقطه، روگذر احداث کند؛ این در حالی است که درباره‌ی درستی این تصمیم، ضرورت و پیامدهای ترافیکی آن دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.
از هفته‌ی گذشته که این تصمیم شورای شهر اعلام شد، به موازات آن، دوباره این بحث مطرح شد که این تصمیم تا چه اندازه منطقی و به صرفه و صلاح است. برخی نیز در شبکه‌های اجتماعی به این تصمیم شهرداری واکنش نشان دادند. خبرگزاری ایرنا این گفت‌وگوی دوسویه را دستمایه‌ی گزارشی کرده که نشان می‌دهد این تردیدهای قابل تامل را باید جدی گرفت.
به گزارش فردای کرمان، به نقل از ایرنا؛ ساماندهی ترافیکی میدان بیرم‌آباد در چند سال اخیر یکی از مسائل پرحاشیه در شهر کرمان بوده است. این محدوده‌ی ترافیکی که در بین شهروندان به اسم میدان سرآسیاب هم شناخته می‌شود، ورودی و خروجی‌های متعددی دارد و در محلی واقع شده که یکی از ورودی‌های شهر کرمان از سمت شهرستان‌های جنوبی و شرقی است، ضمن اینکه به یکی از محله‌های نسبتا پرجمعیت شهر موسوم به سرآسیاب نیز راه دارد.
از دیگر معابر منتهی به این میدان می‌توان به ۲ بزرگراه امام (ره) و سردار شهید پورجعفری اشاره کرد. ضلع شمالی این میدان هم به اماکن پرترددی از جمله گلزار شهدا، پردیسان قائم و تله‌کابین کرمان راه دارد. همچنین، رفت‌وآمد در تعدادی روستای همجوار شهر کرمان که برخی از آن‌ها در چند سال اخیر به مقصد گردشگری تبدیل شده‌اند هم از این میدان انجام می‌شود.
در همین حال، با بازگشایی باغ تاریخی بیرم‌آباد در حاشیه‌ی میدان در آینده‌ای نزدیک، سفرهای بیش‌تری در این محدوده اتفاق خواهد افتاد.
اهمیت این میدان تنها به این نیست که محلی برای گردش به این سمت و آن سمت است. دکتر نیما جهان‌بین معمار و عضو هیات علمی دانشگاه پیش از این در وصف ارزش‌های میدان بیرم‌آباد گفته است: «اینجا جزو نقاط یگانه‌ای است که در سرمایه‌های هر شهری به راحتی نمی‌توان آن را یافت. اما ما از این سرمایه شهری، بحران ساخته‌ایم در حالی که می‌شد به گره‌ای بسیار ارزشمند و به‌عنوان یک ورودی برای شهر تبدیل شود. در این محدوده، از یک سو منظر طبیعی مطابق با هویت تاریخی شهر، یعنی درختان کاج و سرو زیبا و کوه‌های پیرامون و از سویی دیگر، بنای تاریخی باغ صفوی و تخت درگاه قلی‌بیگ ما را با یک نقطه‌ی یگانه شهری مواجه می‌کند. در چنین نقاطی، برخوردها باید بسیار حساس‌تر و محتاطانه‌تر باشد.»
بحران مورد اشاره‌ی این معمار درباره‌ی میدان بیرم‌آباد، ناایمنی و غیراستاندارد بودن و آشفتگی ترافیکی آن است. این نقطه از ایمنی کافی برخوردار نیست و هم حوادث متعددی طی سال‌های اخیر در آن رخ داده و هم عبور خودروهای سنگین و سبک و موتورسواران در شعاع پیرامونی آن، با خطرات زیادی همراه است.
شهرداری کرمان سال‌هاست که به ساماندهی این میدان می‌اندیشد و به‌تازگی تصمیم نهایی را برای آن گرفته است. شورای شهر کرمان دوشنبه گذشته ۱۱ آبان‌ماه با پیشنهاد شهرداری برای غیرهمسطح‌سازی در این میدان موافقت کرد.
بنا به گزارش روابط عمومی شهرداری کرمان از نشست علنی شورا، «پیشنهاد شهرداری برای اجرای طرح میدان بیرم‌آباد به‌صورت غیرهمسطح و اجرای فاز یک روگذر از بزرگراه حضرت امام (ره) به بزرگراه شهید پورجعفری به صورت ۲ لاین رفت و برگشت مطرح شده است که با موافقت اعضای شورای شهر مصوب شد.»
ناکامی اصلاح هندسی میدان
پیش از تصویب روگذرسازی در میدان بیرم‌آباد، در سال ۱۴۰۱ یک طرح ساماندهی ترافیکی در این محل اجرا شد که تغییراتی در شعاع پیرامونی میدان ایجاد و عرض سواره کم شد.
مهدی نیکویی، معاون وقت شهردار کرمان چند ماه پس از اجرای آن طرح مدعی شد که بنا به گزارش‌های پلیس، از شدت تصادفات در این میدان کاسته شده است، اما طرح اصلاح هندسی میدان بیرم‌آباد با اعتراض گسترده‌ای از سوی برخی کارشناسان و ساکنان محله‌های پیرامونی به‌ویژه سرآسیاب همراه شد و در پی این اعتراضات و با بررسی بیشتر کارشناسان، طرح مجدد اصلاح شد اما با گذشت زمان، کنار گذاشته شد و به‌عنوان یک راه‌حل پیگیری نشد.
پس از این تجربه، عزم شهرداری در احداث تقاطع غیرهمسطح در این میدان جزم‌تر شد.
محسن تویسرکانی شهردار کرمان فروردین‌ماه سال گذشته در دیدار نوروزی با استاندار گفت: «قصد داریم در فروردین‌ماه چند پروژه عمرانی بزرگ را کلنگ‌زنی کنیم که احتمالا یکی از این موارد پروژه میدان بیرم‌آباد خواهد بود.»
این وعده شهردار اما از این فراتر نرفت. تویسرکانی چند ماه بعد وقتی در برابر این پرسش قرار گرفت که چرا پروژه میدان بیرم‌آباد شروع نشد؟ توضیح داد که مطالعات ترافیکی این میدان را به موسسه شهید رجایی سپرده‌اند تا تکلیف را مشخص کنند که آیا نیاز به غیرهمسطح‌سازی دارد یا خیر؟ و اگر ضرورت دارد که روگذر یا زیرگذر در این میدان ساخته شود، چگونه باید باشد؟
اکنون و با مصوبه شورای شهر کرمان مشخص شد که مطالعاتِ مدنظر شهرداری، غیرهمسطح‌سازی در میدان بیرم‌آباد آن هم به‌صورت یک روگذر را تایید کرده است.
نه به روگذر بیرم‌آباد
اما روگذرسازی در میدان بیرم‌آباد مخالفانی دارد. علیرضا حکاک‌زاده، کارشناس ارشد ترافیک و دبیر سابق شورای ترافیک استان کرمان معتقد است که با انجام اصلاحاتی و بدون نیاز به غیرهمسطح‌سازی می‌توان مشکلات میدان بیرم‌آباد را حل کرد.
وی که عضو هیات مدیره انجمن شهرسازان و متخصصین امور شهری کرمان است، در متنی که در اختیار ایرنا نیز قرار گرفته، در این‌باره نظر خود را اعلام کرده است.
حکاک‌زاده با بیان اینکه فضای ورودی شهرها، نیازمند ایجاد سلسله‌مراتب در مسیر حرکت خودروهاست تا از مواجهه ناگهانی ترافیک برون و درون شهری جلوگیری شود، گفت: برای دستیابی به چنین موقعیتی، ایجاد میدان با شعاع بزرگ و جزیره‌های هدایت‌کننده مناسب در همه دهانه‌های ورودی و خروجی ضرورت دارد تا تعادل بین سرعت جریان‌های ورودی با جریان‌های مدخل میدان تامین شود.
وی افزود: علاوه بر این، باید فاصله نقطه همگرایی تا نقطه واگرایی ۲ ورودی و خروجی مجاور (طول تداخل) بر مبنای استانداردهای آیین‌نامه‌های مربوطه طراحی و تنظیم شود.
این کارشناس ترافیک ادامه داد: مشخصات هندسی فلکه بیرم‌آباد و موقعیت قرارگیری آن تا حد زیادی با ضرورت‌های پیش‌گفته مطابقت دارد.
حکاک‌زاده توضیح داد: برای افزایش حجم گذردهی و تعادل‌بخشی جریان‌های ورودی با جریان گردشی درون فلکه و رفع نقطه حادثه‌خیز موجود، نیاز به انجام برخی اصلاحات هندسی در مورد جزایر هدایت‌کننده و همچنین انسداد خروجی میدان به سمت سرآسیاب (بلوار شهید مغفوری) و انتقال و جایگزینی آن با ورودی بزرگراه شهید پورجعفری وجود دارد.
وی بیان کرد: برخلاف نظر غیرکارشناسی برخی اعضای شورای شهر، با انجام این اصلاحات، دیگر نیازی به احداث روگذر در این فلکه وجود نخواهد داشت.
دبیر سابق شورای ترافیک استان کرمان همچنین گفت: قرارگیری این میدان در مجاورت کوه‌های باقی‌مانده از دوران اول زمین‌شناسی و باغ صفوی بیرم‌آباد چشم‌انداز بسیار زیبایی ایجاد کرده که می‌تواند به یک جاذبه گردشگری تبدیل شود و حتی الهام‌بخش هنرمندان نقاش برای خلق آثار فاخر باشد.
حکاک‌زاده تصریح کرد: احداث روگذر علاوه بر خسارات مالی و اجتماعی، این چشم‌انداز زیبا را نیز حذف خواهد کرد.
مطالعات عارضه‌سنجی ترافیک
وی همچنین بیان کرد: برای بررسی تاثیر بازگشایی باغ بیرم‌آباد و افتتاح و بهره‌برداری از مجموعه نمایشگاهی صنعت ساختمان که هر ۲ در مجاورت این میدان قرار دارند، انجام مطالعات عارضه‌سنجی ترافیک، قبل از هر اقدامی، ضرورت دارد.
این کارشناس ترافیک خاطرنشان کرد: چنانچه نتایج آن مطالعات، ضرورت غیرهمسطح‌سازی در میدان را تائید کند، صرفا گزینه‌های زیرگذر مدنظر قرار گیرد.
فراتر از غیرهمسطح‌سازی
شهرداری کرمان پیش از تصمیم به ساخت روگذر در میدان بیرم‌آباد، در ۱۰ سال اخیر، در میدان آزادی زیرگذر و در میدان باغ ملی، چهارراه امیرکبیر، سه‌راهی شرف‌آباد، سه‌راهی سیلو و بلوار هوانیروز روگذر ساخته و حجم سنگینی از بودجه‌های شهر را صرف این پروژه‌ها کرده است. پیش از این هم تعدادی روگذر دیگر از جمله در چهارراه فرهنگیان، انتهای خیابان خورشید، سه‌راه بازرگانی و تقاطع زندان مرکزی کرمان ساخته شده است، با این حال، مشکل ترافیک در شهری که حدود ۸۰۰ هزارنفر جمعیت دارد نه‌تنها حل نشده که همچنان در حال افزایش است.
تجربه نشان می‌دهد که ساخت روگذر به‌تنهایی نمی‌تواند مسئله ترافیک کرمان را حل کند زیرا این مشکل به خودرومحوری، ضعف در شبکه معابر و نبود نظام حمل‌ونقل عمومی شهر برمی‌گردد.
حکاک‌زاده از جمله کارشناسانی است که راه‌حل مشکلات مربوط به تراکم ترافیک و ایمنی تردد در شهر کرمان را در گرو ایجاد یک سامانه حمل‌ونقل همگانی یکپارچه می‌داند.
وی در این‌باره بیان کرد: کرمان شهری با وسعت زیاد (حدود ۱۴ یا ۱۵ هزارهکتار)، جمعیت نسبتا کم (۸۵۰ هزار نفر) و تراکم بسیار پایین، (حدود ۵۶ نفر در هکتار) است.
دبیر سابق شورای ترافیک استان کرمان افزود: به دلیل نبود یک «سامانه حمل‌ونقل همگانی یکپارچه چند شیوه‌ای» شهروندان کرمانی ناگزیر به استفاده از خودروی شخصی هستند به طوری که اگر در یک چشم‌انداز از نگاه پرنده به شهر نگاه کنیم، انباشتگی بسیار فشرده خودروهای شخصی در خیابان، پیاده‌رو، کوچه و پارکینگ به وضوح آشکار است.
حکاک‌زاده با تایید خودرومحوری شهر کرمان توضیح داد: راه‌حل برون‌رفت از این معضل، سرمایه‌گذاری لازم برای استقرار یک سامانه یکپارچه حمل‌ونقل چند شیوه‌ای است که ستون فقرات آن را سامانه انبوه‌بر بی‌آرتی (BRT ) تشکیل می‌دهد و با استفاده از اپلیکیشن نصب شده روی تلفن‌های همراه، نیاز به جابه‌جایی شهروندان را پاسخ می‌دهد؛ در این سیستم، شهروندان می‌توانند بهترین انتخاب را از میان گزینه‌های مختلف اعم از اتوبوس، بی‌آرتی و موارد اینچنینی داشته باشند، زمان سفر دقیقا قابل پیش‌بینی می‌شود و هزینه سفر هم به‌صورت یکجا و از طریق همان اپلیکیشن محاسبه و دریافت می‌شود.
وی با فرض اینکه چنین روشی در شهر کرمان به‌کار گرفته شود، اظهار کرد: به موازات این برنامه‌ریزی، باید اختصاص فضای پارکینگ کارمندی در ادارات برچیده شود و دانش‌آموزان و دانشجویان و زبان‌آموزان موسسات زبان، با همین سامانه و یا سرویس‌های اختصاصی جابه‌جا شوند.
این کارشناس ترافیک خاطرنشان کرد: این یک برنامه‌ریزی درازمدت خواهد بود که نیازمند مدیریتی پیشرفته و آموزش مستمر شهروندان است.
حکاک‌زاده با هشدار نسبت به رویکردهای ترافیکی که در شهر کرمان طی یک دهه اخیر دنبال می‌شود، گفت: بنا به تجربه جهانی، اقداماتی از جمله ایجاد بزرگراه‌های جدید، ساخت روگذرها و زیرگذرها و افزایش سطح پارکینگ نه‌تنها راه‌حل مناسبی برای رفع مشکلات موجود نیست بلکه نتیجه‌ای جز دعوت بیشتر از خودروهای شخصی به درون شبکه، انباشتگی هرچه بیشتر، کندی و کاهش سرعت سفر و اتلاف منابع عمومی نخواهد داشت.
با این وجود، شهرداری کرمان به استناد مطالعاتی که برای میدان بیرم‌آباد انجام داده، تصمیم خود را گرفته است تا روگذری جدید را به شبکه معابر شهر اضافه کند و آن‌طور که معاون حمل‌ونقل و امور زیربنای شهردار به رسانه‌ها گفته، در هفته‌های پیش‌رو، ساخت روگذر میدان بیرم‌آباد را کلنگ‌زنی خواهند کرد؛ تصمیمی که پیامدهای آن تنها به تغییر شرایط تردد خودروها محدود نمی‌شود و بر سیمای یکی از ورودی‌های مهم و برخوردار از ارزش‌های طبیعی و تاریخی شهر نیز اثر خواهد گذاشت.
نظر خود را بنویسید